Зошто не нема?

Здраво на сите случајни минувачи и на нашите редовни читатели и следбеници! Не нема подолго време да постираме нешто ново на блогот, па затоа решивме да се извиниме за нашето долго отсуство и да се оправдаме пред вас со кратко објаснување.

Оваа 2012 година беше навистина бурна година за нас во секој поглед проследена со многу промени.

Во 2012 година ни се случија следните нешта:

1.       Стапување во брак нормално проследено со големи подготовки и обврски пред и по свадбата.

2.       Во септември 2012 год. јас ја одбранив и својата магистерска теза на Филолошкиот факултет.

3.       Се преселивме речиси на крајот од светот J Австралија, па тоа уште повеќе ги усложни сите работи.

4.       И секако, секојдневните обврски и проекти на коишто работевме, а кои некако не следеа до пред самото заминување од Македонија.

Иако имавме идеи за постови не успеавме многу да ги реализираме во изминатава година, но се надевам дека нашата желба овој блог да продолжи да живее и натаму нема да згасне и дека по извесен период на приспособување во нашата нова средина и започнување на нов живот, ќе се навратиме со нови постови и нови искуства кои ќе бидат споделени токму тука на нашето игралиште.

Среќна Нова Година и Честит Божиќ!

Процес на преведување

Овој пост не е наменет за нашите сегашни или идни колеги, иако можеби ќе можат да додадат нешто свое кон овој пост, туку е насочен главно кон клиентите или нарачателите на преведувачки услуги коишто најчесто не знаат што опфаќа работата на еден хонорарен преведувач и што всушност се подразбира под „процес на преведување“, а како резултат на што се оформува и цената. Токму затоа, сметам дека цената треба да се приспособува според тежината на текстот, односно тоа може да се преведе во 'времето коешто е потребно да се поминат сите долнунаведени фази'. Особено треба да се исктакне фактот што секој превод е специфичен и токму затоа, цените треба да се одредуваат посебно за секоја работа и тешко е да се утврди една стандардна цена.

Многумина мислат дека преведувачот само седнува пред својот компјутер и како и „добриот“ дактилограф седнува и го пречукува истиот текст, само на друг јазик и одвреме навреме, користи речник за непознати зборови кои многу едноставно се наоѓаат во кој било речник на интерет и решението веднаш е јасно. НЕ!

Прво читање.
Преведувачот кога ќе го добие материјалот, прво, летимично поминува низ него, со цел да увиди „на што се нафатил“. Односно, да го оцени јазикот којшто е користен (формален, неформален, информативен, разговорен, технички итн.). Иако, тој дел можеби го завршил претходно, кога клиентот го испратил преводот со цел да ја договори работата и да праша дали преведувачот смета дека со оглед на рокот и своите вештини и искуство може да ја заврши навреме и како што треба.

Прво преведување. 
Е, веќе потоа, започнува со преведување на реченици (без алатка за преведување) или сегменти (доколку работи со алатка за преведување) од текстот. Откога ќе го заврши, зошто, тој не е конечен и подготвен за испраќање до нарачателот? Причината е тоа што, генерално не е возможно, освен ако се работи за нешто премногу едноставно, да се добие превод во кој не се чувствува влијанието на оригиналот. Но, нашата цел секогаш е да произведеме текст што ќе звучи како оригинал. Односно, со зборовите на наш драг професор (ќе го изоставам името, иако многумина верувам ќе се сетат за кого станува збор) „оригиналот ве влече“, ве тера да ја пресликате истата форма, истиот збороред, истата фраза. При прво преведување не секогаш може (иако се разбира смислата на оригиналот), да се најде соодветниот збор, фраза, која е својствена и природна за целниот јазик. Понатаму, преведувачот може и да се соочи со доста сложени концепти и термини за коишто ќе треба да издвои дополнително време и да навлезе во следната фаза од процесот.

Истражување и составување на поимник.
Колку одреден текст е постручен, односно колку повисоко ниво на специјализираност е потребна од преведувачот, толку и цената може да се движи во нагорна насока, а истовремено таквите текстови одземаат обично и подолго време за работа.
Кога преведувачот ќе се фати во костец со дотогаш непознат поим, независно од областа, мора да истражува, затоа што, само изнаоѓањето на преводен еквивалент ретко е доволно. Треба и да се разбере како тој збор функционира во состав со други зборови и кога се употребува. Ако означува некаков процес, тогаш мора да го разбере, ако се работи за нешто технички (визуелно) мора да види како тоа изгледа за да знае точно со кои зборови да го опише итн. Тоа подразбира читање на слични текстови од областа, користење енциклопедии, терминолошки речници, друга стручна литература, отворање слики и графикони кои се достапни на интернет и кои може да помогнат. Притоа, истовремено се извојуваат термините и се внесуваат во својот поимник или во поимникот на нарачателот по негово барање за олеснување на секоја идна работа во конкретната област.

Проверка и уредување.
Во оваа фаза од процесот, се врши споредба на оригиналот и преведот. Да се провери да не случајно нешто било испуштено, значи реченица по реченица, се споредуваат двата текста за доследност во поглед на смислата (значењето) и стилот. Исто така, текстот треба и технички да се уреди за да изгледа како оргиналот, тука се мисли на форматирањето, уредување на табели, слики, графикони, итн. во зависност повторно од барањето на клиентот. Некои клиенти нема да очекуваат од преведувачите да го прават тоа (се разбира посебно ако се работи со алатка за преведување), но понекогаш и тоа се смета како составен дел од работата на преведувачот.

Лектура.
Крајната фаза е лектура. Иако овој процес главно треба да го вршат други лица - лектори, секој клиент  не е во состојба да плати за таква дополнителна услуга. Затоа, многу често и преведувачите ја преземаат таа улога да го проверат текстот за какви било правописни или јазични пропусти, притоа користејќи се со достапен референтен материјал, како правописен речник, правопис и граматика. Па дури и во случај кога знае дека текстот ќе помине на лекторско читање, сепак преведувачот треба во рамките на своите јазични способности, со критичност да го прочита текстот, секогаш имајќи предвид - кој е читателот и која е намената на текстот.

Волонтерска работа

Доколку сте студент којшто нема работно искуство што може да го наведе во својата биографија; доколку сте искусен преведувач, но сакате да стекнете искуство во посебен вид на преведување или определена област во која не сте работеле; па дури и ако сте искусни, но сакате да придонесете за општеството - можете да волонтирате. Но, како да го направите тоа и каде?

Една можност е да се пријавите за преведување (локализација) на некоја домашна или странска (може и од нашето соседство) веб-страница којашто нема свој превод на македонски или на некој друг јазик, слободно пишете им, претставете се и понудете им ги вашите услуги бесплатно, како волонтер. Секако тоа можете да го искористите како референца во вашето CV, па дури и можеби да дојдете до нов клиент. Можете и да се обратите до некои непрофитни организации или НВО во Македонија, и на крајот можете, на пример, да побарате од нив и препорака, доколку бидат задоволни од вашата работа. Освен придобивките како референца или препорака, добротворната работа, укажува на вашата сериозност и посветеност на професијата, како и дека сте вредни, лојални и работливи. Но, при нудењето на волонтерски услуги, треба да внимавате и да си определите одредена граница, колку време, или пак, колку страници (зборови) можете да одвоите, односно преведете, со цел волонтирањето да не ви премине во работа.

Има повеќе интернет страници, каде што можете да ги понудите своите преведувачки услуги, тоа ви е втората опција. Јас лично на некои од нив и самата се регистрирав, за да можам понатаму да ги споделам своите искуства, а вие можете да го сторите истото.

1.Ted.com. (http://www.ted.com/pages/293) - непрофитна организација чија цел е ширење на идеи, на која може бесплатно да најдете видеа со говори, предавања, конференции. Вие можете да придонесете со титлување на некои од тие видеа. Јас го пробав системот, многу е едноставен за користење и не мора одеднаш да преведете некое видео, можете да го зачувате сработеното и да се навратите подоцна. На страницата во продолжение можете да најдете статија која исто може да ви помогне (http://www.no.net.mk/archives/16028).

2.Translators for Kids (http://www.translators4kids.com). Доколку сакате својата работа да ја вложите за добро на децата, може да се регистрирате на оваа страница.

3.International Children's Digital Library (http://en.childrenslibrary.org/people/translators.shtml). Уште една добротворна организација чија целна група се децата. Но овојпат, се работи за давање придонес со преведување на литература за деца.

4.Translators without borders (http://translatorswithoutborders.org/). Познатата непрофитна организација преку која преведувачи низ светот помогнале во случај на големи катастрофи и непогоди.

5.The Rosetta Foundation (http://www.therosettafoundation.org/index.php/en/volunteer). Преку оваа непрофитна организација можете да придонесете со свој превод или лектура на материјали од други НВО или непрофитни организации.

Разлики во квалитет - од странски до мајчин и обратно

Идејата да напишам нешто на оваа тема е присутна многу долго време и можеби во неколку други постови, само сум ја начнала темата, но овојпат, бидејќи дополнително добив инспирација од една статија од Вендел Рикетс  објавена во списанието на Здружението на преведувачи на Северна Калифорнија, решив да прокоментирам делови од статијата и да ги споделам моите видувања за прашањето поставено во насловот.

Пред извесен период се обидов на укажам на опасноста од преведување  во „обратна насока“ или од мајчиниот јазик кон странскиот јазик, меѓутоа, за жал, реакцијата се претвори во жестока одбрана од страна на некои преведувачи. Просто, не можев да разберам како можат со толкава сигурност да негираат општо прифатена вистина, нешто за коешто верувам дека го споменале како непобитен факт на некое од факултетските предавања.

Во споменатата статија, авторот говори за лошите преводи на англиски јазик направени од преведувачи чијшто мајчин јазик е италијанскиот, како и примери за преводи од кинески, во коишто „пасивните“ преведувачи, поради недостиг на исто ниво на познање на мајчиниот и странскиот јазик во однос на јазични и културолошки прашања, произвеле неразбирливи преводи за англискиот говорител, или пак, јазично точни фрази или реченици, но коишто воопшто не се користат во матичните земји. 

примери: „don’t bother“ наместо „do not disturb“ на врата од хотелска соба

               „Do not turn over” неместо „this end up“ на пакувања

[Примери од овој тип може да најдете на следнава веб-страница - http://www.engrish.com -со преводи од јапонски, кинески на англиски јазик]

Авторот, исто така, споменува дека неговата осуда не е свртена кон јазиците со помала застапеност или LLP (Languages of Limited Diffusion), во чијашто група спаѓа и македонскиот, кога едноставно можноста да најдете преведувачи на пазарот чијшто мајчин јазик е англискиот, а кои преведуваат кон македонски, е помала, па затоа, нормално е да прифатите превод направен во „обратна насока“.

Значи, не барам, ниту очекувам, сите преведувачи да престанат да преведуваат од нивниот македонски (мајчин јазик) на странски јазик, туку, едноставно, без срам, да признаат дека тежината во тој случај е поголема, времето кое им е потребно да го направат преводот е малку подолго и потребно е поголемо внимание и сериозна проверка, наместо да тврдат дека нивната компетеност во двете насоки е еднаква. Никој не може да тврди дека со престој од една година во земја каде што тој јазик се зборува, па дури и со неколку годишно образование на определен странски јазик, станал „билингвалец“, веројатно само може да се каже дека го владее речиси исто како мајчиниот (near native proficiency). Никој, апсолутно, не може да тврди дека пишува исто толку добро на својот мајчин јазик, како и на странскиот јазик (јазици) што го владее. Во однос на уверувањата дека постојат луѓе коишто подеднакво владеат мајчин јазик и странски јазик, авторот вели дека сѐ уште не запознал ниту едно лице коешто пишува идентично како роден говорител со еквивалентно образование и обука и може да произведе превод којшто е лингвистички и културолошки прецизен. 

Секој професионален преведувач, треба добро да ги разграничува поимите „активен“ и „пасивен“ јазик и треба да е свесен за своите можности и ограничувања и да не прифаќа работи кои ги надминуваат неговоите способности. На пример, полесно е да преведете јазично едноставен и технички текст на странски јазик, но сосема друго е да преведувате убава литература, полна со културолошки специфични елементи, богата фразеологија, дијалектизми итн.

Притоа, не велам дека не е можно да се направи добар превод во обратна насока, но секако тоа зависи од компетентноста на самиот преведувач, познавањето на областа и тежината на текстот. Значи, не случајно, цените за превод во „обратна насока“ се нешто повисоки. Покрај ова, за речиси сите работи кои се објавуваат на некои од професионалните страници за преведувачи, без исклучок, бараат: целниот јазик на преведувачот да му биде мајчин јазик. Тоа, секако не е случајно и без причина.  

Spell-check за македонски во Microsoft Office

Многумина од нас, особено преведувачите и оние кои се занимаваат со уредување на текст, не се свесни за предностите што ги нудат програмите за уредување на текст, поконкретно еден од најупотребуваните пакети за уредување - Microsoft Office.

Покрај тоа што овој пакет нуди коригирање на грешки и други граматички пропусти, туку и ви дава мали граматички насоки за тоа како би требало да се уредува текстот.

Речникот и правилникот за коригирање (language pack) по автоматизам се поставени на англиски јазик, но за среќа, достапен е и нашиот македонски јазик и тоа за сите три верзии на Microsoft Office (2003, 2007 и 2010). 

Покрај споменатите предности при уредувањето на текст, додатокот ви овозможува и вие самите да додадете збор во речникот на програмата кој софтверот не го препознава во моментот, за да можете да го користите во иднина, што е навистина корисно со оглед на фактот дека бројот на македонски зборови и зборовни форми е доста ограничен.

Додатокот или јазичниот пакет е бесплатен за преземање и многу лесен за инсталирање – слободно преземете ги пакетите од следниве линкови:

Microsoft Office 2003

Microsoft Office 2007

Microsoft Office 2010